تقدّم و تأخّر ؟ » ، گفته مىشود : براى اينكه اين اوقات براى همهء مردم روى زمين معلوم و واضح است . و عالم و جاهل آن را به چهار وقت مىشناسند : غروب آفتاب خود آشكار و معلوم است كه در آن نماز مغرب واجب شده است ؛ و فرو رفتن ( شفق ) سرخى آفتاب پس از غروب خورشيد معلوم و مشهود است كه آن وقت نماز عشاء است ؛ و همچنين طلوع فجر روشن و آشكار است كه آن وقت نماز صبح است ؛ و زوال شمس نيز معلوم و واضح است و در آن نماز ظهر واجب مىشود ؛ و براى عصر وقت مخصوص و معينى نيست مانند نمازهاى ديگر ، و وقت آن پس از انجام نماز ظهر است كه قبل از آن انجام شده است . » ( 1 ) امام عليه السلام حكمت قرار دادن اوقات خاص را براى نماز بيان كرده است كه نزد جميع اهل زمين مشهور و معروف است بنا بر اختلاف زبانهايشان كه گويا مضبوط است ، و به همين خاطر آن را وقت نماز قرار داده است . و امام عليه السلام به اين خاطر علت ديگرى را بيان كرده و گفته است : « علت ديگر اينكه خداوند عزّ و جل خوش داشته كه بندگانش قبل از هر چيز و شروع به هر كارى به طاعت و عبادت او آغاز كنند ، پس ايشان را در اول طلوع روز امر كرده است كه به عبادتش بپردازند ، سپس در زمين در پى كار و روزى خويش روند و امر دنياى خود را اداره كنند . پس در اين وقت نماز صبح را بر ايشان واجب ساخت ، و چون نيمروز شود از كار دست كشند و آن وقتى است كه مردم به جاى خود بازگردند و لباس از تن به در آورند و بياسايند و به خوردن مشغول شوند و استراحت كنند ، و در چنين هنگامى خداوند آنان را امر فرموده كه ابتدا به ذكر و عبادت او بپردازند لذا نماز ظهر را بر ايشان واجب ساخته است تا بدان آغاز نمايند و سپس به كارهاى ديگر بپردازند و چون امور شخصى را انجام دادند و خواستند پى كار و كسب خود روند باز دستور نماز عصر را داده كه آن را انجام دهند و سپس به كارى كه در